Mỗi bài viết ở đây không chỉ là chữ viết, mà là một mảnh ký ức được đóng khung. Dù thời gian có trôi đi, những dòng chữ này vẫn ở lại, nguyên vẹn và đong đầy cảm xúc như ngày đầu tiên.
Cảm ơn bạn đã ghé thăm và cùng mình dừng chân ở góc nhỏ này!
Suy tư về dòng họ
Câu hỏi: Một dòng họ, cùng một địa phương có nên nhiều tổ chức tập hợp bà con cùng họ không?
Sau nhiều băn khoăn và cả phản ứng gay gắt khi có nhiều người cùng một địa phương thành lập Ban hiếu sự, tôi “tư vấn” chị Al Google với câu hỏi:
Một dòng họ, cùng một địa phương có nên nhiều tổ chức tập hợp bà con cùng họ không?
Câu trả lời:
Việc một dòng họ thành lập nhiều tổ chức (như Hội đồng gia tộc, ban hiếu sự, Ban liên lạc dòng họ, Câu lạc bộ doanh nhân họ, Câu lạc bộ thanh niên/tuổi trẻ, Quỹ khuyến học, v.v.) là nên và rất tốt, nhưng với điều kiện các tổ chức này phải chung một bộ khung điều hành thống nhất chứ không phải vận hành riêng rẽ hay phân liệt.
Nên nhìn nhận vấn đề này qua lợi ích, rủi ro và giải pháp như sau:
Đa dạng hóa cách tiếp cận theo lứa tuổi và nhu cầu: Mỗi nhóm con cháu có mối quan tâm khác nhau. Người lớn tuổi quan tâm đến tế lễ, nhà thờ, gia phả; giới trẻ quan tâm đến học tập, sự nghiệp, giao lưu; doanh nhân quan tâm đến kết nối làm ăn, từ thiện.
Tăng tính chủ động và chuyên môn hóa:
Ban liên lạc / Hội đồng gia tộc: Đảm nhiệm vai trò quy tụ, tế lễ, gìn giữ nếp nhà, quản lý tài sản chung.
CLB Doanh nhân dòng họ: Kết nối kinh doanh, tạo việc làm cho con cháu, tài trợ kinh phí cho các hoạt động của họ.
CLB Thanh niên / Sinh viên: Tổ chức hoạt động tình nguyện, giao lưu văn hóa, thu hút người trẻ tham gia việc họ.
Ban/Quỹ Khuyến học - Khuyến tài: Chuyên lo thưởng, cấp học bổng cho con cháu học giỏi, thành tài.
Tránh quá tải cho các cụ lớn tuổi: Nếu tất cả việc lớn nhỏ đều dồn lên Hội đồng gia tộc hay Ban trưởng họ thì dễ dẫn đến quá tải hoặc làm theo tư duy cũ, không thu hút được thế hệ trẻ.
Bất đồng ý kiến, chia rẽ nội bộ: Nếu mỗi tổ chức hoạt động độc lập mà không xem ai ra gì, dễ dẫn đến tranh giành ảnh hưởng, xích mích giữa các nhóm.
Trùng lặp hoạt động và lãng phí nguồn lực: Cùng một việc (như thăm hỏi, kêu gọi quỹ) nhưng nhiều ban bệ cùng làm khiến bà con cảm thấy phiền phức hoặc bị "bội chi" đóng góp.
Mất đi tính trang nghiêm, truyền thống: Nếu các CLB trẻ hay CLB doanh nhân hoạt động quá thiên về thương mại hay giải trí mà quên đi cốt lõi "uống nước nhớ nguồn", dòng họ dễ bị "thương mại hóa".
Để "nhiều tổ chức" trở thành sức mạnh tổng hợp thay vì mâu thuẫn, dòng họ nên áp dụng các nguyên tắc:
Một trung tâm lãnh đạo (Thống nhất):
Hội đồng Gia tộc (hoặc Ban Liên lạc Dòng họ) đóng vai trò là cơ quan cao nhất, đề ra định hướng chung.
Các câu lạc bộ, ban bệ khác là tổ chức vệ tinh/trực thuộc, chịu sự cố vấn và phê duyệt của Hội đồng gia tộc.
Phân công nhiệm vụ rõ ràng:
Tổ chức nào làm việc đó, không chồng chéo chức năng.
Minh bạch tài chính:
Quỹ khuyến học, quỹ xây dựng nhà thờ, quỹ hoạt động thanh niên phải được quản lý công khai, rõ ràng.
Tôn trọng tôn ti trật tự nhưng cởi mở:
Trong tế lễ, việc họ: Giữ đúng tôn ti trật tự, kính trên nhường dưới.
Trong hoạt động phong trào, kinh tế: Tôn trọng sự sáng tạo, năng động của thế hệ trẻ và giới doanh nhân.
Tóm lại: Thành lập nhiều tổ chức giúp dòng họ ngày càng phát triển, kết nối sâu rộng và năng động hơn. Điều quan trọng nhất không phải là bao nhiêu tổ chức, mà là tất cả có cùng hướng về một gốc rễ, đoàn kết và minh bạch hay không.
Dòng họ Nguyễn Phúc (bao gồm con cháu các chúa Nguyễn và các vua nhà Nguyễn) là một ví dụ điển hình cho việc áp dụng mô hình nhiều tổ chức vệ tinh cùng vận hành dưới một cấu trúc thống nhất.
Với quy mô con cháu đông đảo ở cả trong nước lẫn hải ngoại, họ Nguyễn Phúc đã tổ chức mô hình kết nối hài hòa giữa truyền thống, kinh tế, tri thức và thế hệ trẻ như sau:
Mô hình tổ chức họ Nguyễn Phúc: "Một cội nguồn – Nhiều cánh tay"
(Xem hình minh họa)
Vai trò: Trung tâm điều hành cao nhất, đóng vai trò "trụ cột" định hướng, giữ gìn quy chuẩn tôn ti trật tự và sự đoàn kết trong toàn dòng họ.
Nhiệm vụ:
Đại diện cho dòng họ làm việc với chính quyền, các cơ quan văn hóa, bảo tồn di sản Huế.
Phê duyệt các chương trình lớn, kết nối các phân khoa, hệ, phòng trong Nguyễn Phúc Tộc.
Vai trò: Bảo tồn cốt lõi tâm linh và truyền thống "Uống nước nhớ nguồn".
Nhiệm vụ:
Chủ trì các lễ giỗ Tổ (như giỗ Triệu Tường, giỗ các Vua, Chúa).
Chăm sóc, tu bổ các phủ thờ, trang nghiêm lăng miếu của dòng họ.
Đảm bảo tính chuẩn mực về nghi lễ triều Nguyễn trong các dịp lễ tết.
Vai trò: Đóng vai trò là "ngân hàng dữ liệu" lịch sử của dòng tộc.
Nhiệm vụ:
Định chính, cập nhật bổ sung Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, giúp con cháu thất lạc nhận lại nguồn cội.
Phối hợp với các nhà nghiên cứu Huế, các nhà sử học công bố tài liệu, hội thảo về di sản triều Nguyễn.
Số hóa gia phả, tư liệu giúp con cháu ở nước ngoài dễ dàng tra cứu.
Vai trò: Động cơ kinh tế, hậu thuẫn tài chính bền vững cho các hoạt động dòng họ.
Nhiệm vụ:
Kết nối giao thương giữa các doanh nhân, con cháu trong dòng họ.
Tài trợ ngân sách cho việc trùng tu lăng miếu, duy trì các hoạt động tế lễ.
Đóng góp xây dựng Quỹ Khuyến học Nguyễn Phúc trao học bổng hàng năm cho con cháu hiếu học, đỗ đạt cao.
Vai trò: Cầu nối thế hệ, giữ lửa truyền thống cho tương lai.
Nhiệm vụ:
Tổ chức các chuyến "về nguồn", thăm di tích Huế để người trẻ hiểu về lịch sử tổ tiên.
Quản lý các kênh truyền thông xã hội (Fanpage, TikTok, Group) cập nhật tin tức dòng họ theo phong cách hiện đại.
Tổ chức các hoạt động từ thiện, tình nguyện, hỗ trợ kỹ năng sống và định hướng nghề nghiệp cho các bạn trẻ mang họ Nguyễn Phúc.
Giá trị thu được từ mô hình này
Không bị "chia rẽ": Dù có nhiều Ban hiếu sự; CLB (Doanh nhân, Thanh niên, Nghiên cứu), tất cả đều tôn trọng sự chỉ đạo chung của Hội đồng Nguyễn Phúc Tộc, không ai hoạt động tự phát làm tổn hại danh tiếng dòng họ.
Không bỏ sót đối tượng: Các cụ già hài lòng vì nghi lễ chỉn chu; các nhà nghiên cứu say mê vì tài liệu gia phả rõ ràng; người làm kinh tế mở rộng được mối quan hệ; còn giới trẻ thì hào hứng vì có sân chơi văn minh, ý nghĩa.
Tránh gánh nặng tài chính lên bà con: Thay vì bổ đầu người thu phí đóng góp, các mô hình CLB Doanh nhân và Quỹ khuyến học giúp nguồn lực tài chính được đóng góp tự nguyện, minh bạch và chuyên nghiệp.
Về những tranh cãi quanh câu chuyện "hậu duệ" và sự đoàn kết trong Nguyễn Phước Tộc
Thế kỷ 21, công nghệ đám mây phát triển, chỉ trong tích tắc thông tin đã tràn ngập khắp thế giới. Vậy mà thời gian qua, lướt Facebook, tôi vẫn bắt gặp không ít bài viết "đắng miệng" cùng những vị tự xưng là "uyên thâm, uyên bác" đưa ra các "cứ liệu không thể chối cãi" về chuyện gia phả, hậu duệ.
Tôi tự hỏi:
Thế giới không ngừng điều chỉnh và tiến bộ, nếu chúng ta cứ khư khư giữ tư duy cũ thì làm sao phát triển?
Sử sách đã ghi, nhưng nếu không có sự nhìn nhận và điều chỉnh khách quan, thì những định kiến sai lầm trong quá khứ sẽ mãi mãi ăn sâu vào đầu óc thế hệ trẻ?
Tôn phả, Gia phả do con người ghi chép. Liệu các vị có bảo đảm mọi thông tin đã đúng và đủ 100% qua hàng trăm năm biến động?
Nhiều chư vị Hoàng thân, Quốc thích từng đứng lên chống Pháp, từng bị triều đình kết tội. Nếu không có sự thay đổi trong cách nhìn nhận của lịch sử, thì con cháu họ bây giờ vẫn phải mang danh "tội đồ" chứ sao làm hậu duệ danh xưng được?
Miệng kêu gọi đoàn kết, nhân ái, nhưng lại liên tục đào xới những hận thù, bất đồng trong quá khứ — liệu đó có thực sự là hành xử bác ái?
Những người nhận là hậu duệ ngày nay thu hái được "lợi lộc" gì? Và những vị "đắng miệng" phản bác kia mất mát tài sản hay quyền lợi gì mà phải lo sợ tranh giành? Nhà Nguyễn đâu còn tại vị để ban chức tước!
Có vị nói "chuyện này chỉ có bên Tàu, nay không ngờ...". Có bao giờ các vị tự hỏi bài viết của mình, dù cố tỏ ra hiểu biết tôn ti trật tự, lại vô tình dẫn đến cảnh "gà nhà đá nhau", gây hoang mang và rạn nứt nội bộ Nguyễn Phước Tộc (NPT)?
Bản thân tôi không đủ tiền mua sách quý, chẳng dư dả để đi đây đi đó sưu tầm, lại càng không có bằng cấp cao xa. Nhưng may mắn nhờ "tổ tiên phù hộ", tôi từng được đi nhiều nơi, "sờ tận tay, thấy tận mắt" những kỷ vật vô giá mà dù qua chiến tranh ác liệt, bà con hậu duệ vẫn âm thầm giữ gìn. Dù từng có giai đoạn bị nhìn nhận sai lầm, nay những giá trị ấy đang được phát hiện và trân quý trở lại.
Viết mấy dòng này, tôi chỉ mong quý vị nhìn nhận mọi việc "thoáng" hơn và đặt sự đoàn kết họ tộc lên hàng đầu.
Họ tộc chúng ta ngày nay đã hội tụ một đội ngũ tri thức vững vàng, với cái nhìn rộng mở qua hơn 2 năm hoạt động qua các hội thảo và công việc cụ thể. Tôi tin rằng Hội đồng NPT Việt Nam sẽ có những quyết định sáng suốt. Nếu có điều gì chưa thỏa đáng, việc trao đổi riêng trực tiếp với từng vị hoặc toàn thể Hội đồng vẫn là giải pháp tốt nhất. (Vì sao tôi nói điều này? Vì tôi vẫn nhớ bài học từ Hội đồng Trị sự nhiệm kỳ trước...).
Quan điểm cá nhân của tôi rất rõ ràng:
Trân trọng tất cả: Bất kỳ ai nhận là hậu duệ và có lòng hướng về dòng họ, tôi đều trân trọng. Nếu thời gian đưa ra đủ tư liệu chứng minh thì quá quý; bằng không, chỉ cần họ có lòng tôn thờ và kính trọng Nhà Nguyễn, tôi đều trân quý.
Kiên quyết bài trừ tiêu cực: Bất kỳ ai — dù đã nhận là hậu duệ hay rõ ràng là hậu duệ chính thống — mà có hành động phá hoại, gây mất đoàn kết, tôi sẽ làm hết khả năng để vạch trần. Rất mong bà con cũng kiên quyết lên án.
Tôi thà nhìn nhận một việc ban đầu là tốt rồi sau này thành xấu (để rút kinh nghiệm), chứ nhất quyết không để bản thân phải ân hận vì coi một việc tốt là xấu rồi bỏ qua.
Văn phong mộc mạc, có gì chưa trôi chảy mong bà con thông cảm. Nếu đồng cảm, xin hãy chia sẻ để cùng chung tay giữ gìn sự đoàn kết của Nguyễn Phước Tộc!
